Recenzowane monografie naukowe (specjalistyczne)

Psychologiczne, znormalizowane narzędzie umożliwiające ocenę rozwoju emocjonalnego dzieci w wieku 3;0-6;11. Składa się z trzech skal diagnostycznych: 1) Rozpoznawanie emocji, 2) Nazywanie emocji oraz 3) Emocje w sytuacjach społecznych. Narzędzie znormalizowane na ogólnopolskiej próbie dzieci.

Skala Ryzyka Dysleksji dla dzieci wstępujących do szkoły (SRD-6) jest metodą umożliwiającą dokonywanie wstępnej oceny ewentualnego zagrożenia wystąpieniem specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu na progu szkoły. Zaletą proponowanej metody jest jej forma, która umożliwia dokonanie oceny i opracowanie wyników w bardzo krótkim czasie, do 10 minut.  Funkcje oceniane za pomocą narzędzia: motoryka mała, motoryka duża, funkcje wzrokowe, funkcje językowe – percepcja, funkcje językowe – ekspresja, uwaga. Narzędzie ma postać kwestionariuszową.

Zestaw testowy zawiera wzorcowe arkusze do samodzielnego kserowania w nieograniczonej liczbie egzemplarzy (cena testu obejmuje licencję na nieograniczone kserowanie arkuszy na potrzeby placówki).

Zestaw objawowych skal diagnostycznych opracowanych na podstawie najnowszej - piątej edycji Diagnostic and Statistical Manual od Mental Disorders Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Narzędzie składa się ze skal diagnozy poszczególnych postaci lęku.

Arkusze zawierają wykaz symptomów, informacje o wymaganych ramach czasowych oceny, wykaz czynników wykluczających diagnozę oraz informację o liczbie symptomów wymaganych do postawienia rozpoznania.  

Narzędzie jest zgodne z założeniami modelu biopsychospołecznego. Narzędzie wspiera diagnozę opartą na klasyfikacjach ICD-11 oraz ICF. 

Skale Objawowe Zaburzeń Okresu Adolescencji umożliwiają diagnozę takich zaburzeń jak m.in.: zaburzenia zachowania, nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia odżywania, depresja młodzieńcza. W skład narzędzia wchodzą objawowe skale diagnostyczne opracowane w oparciu o klasyfikacje chorób i zaburzeń.

• autorzy: B.M. Radtke, U. Sajewicz-Radtke, P. Jurek
• sposób badania: badanie indywidualne
• diagnozowany obszar: ocena stanu psychicznego pracownika
• użytkownicy: psycholodzy, specjaliści HR, lekarze, medyczny personel pomocniczy
• w zestawie: podręcznik, osiem zestawów arkuszy po 25 szt.: Poziom A (screening), Poziom B (ocena nasilenia), Depresja, Lęk uogólniony, Zaburzenia snu, Zaburzenie z lękiem o stan zdrowia (hipochondria), Natręctwa, Ostre zaburzenie stresowe

Skale Oceny Stanu Psychicznego Pracownika (SOSPP) powstały w odpowiedzi na zgłaszany przez jednostki systemu zdrowia oraz korporacje problem przeciążenia psychologicznego pracowników i konieczność szybkiej oceny aktualnej kondycji psychicznej.

Narzędzie umożliwia ocenę stanu psychicznego pracownika na dwóch poziomach diagnozy. Z narzędzia mogą korzystać psycholodzy, psychiatrzy, personel medyczny oraz specjaliści ds. zarządzania zasobami ludzkimi.

Poziom A (screening) umożliwia dokonanie wstępnego rozeznania stanu psychicznego pracownika w odniesieniu do jedenastu najczęściej zgłaszanych zaburzeń psychicznych. Pozwala także na zidentyfikowanie wysokiego ryzyka uzależnienia od alkoholu lub innej substancji psychoaktywnej, próby samobójczej czy znacząco niepokojącego stanu psychologicznego. Ocena na tym poziomie ogranicza się do przeprowadzenia wywiadu z pracownikiem z wykorzystaniem standaryzowanego arkusza wywiadu diagnostycznego. Podczas rozmowy z pracownikiem specjalista weryfikuje obecność i szacuje częstotliwość występowania symptomów określonych zaburzeń.

Poziom B (ocena nasilenia) służy dookreśleniu czy dyskomfort psychologiczny zasygnalizowany w określonych obszarach Poziomu A spełnia kryteria wskazujące na możliwość występowania poważniejszego stanu możliwego do sklasyfikowania przez lekarza specjalistę jako określone zaburzenie. Poziom ten obejmuje ocenę ryzyka depresji, zaburzenia lękowego, zaburzeń snu, zaburzeń z lękiem o stan zdrowia, natręctw oraz ostrego zaburzenia stresowego.

Narzędzie służy do pomiaru funkcji wykonawczych u dzieci między 3. a 11. rokiem życia, ze szczególnym uwzględnieniem procesów kontroli hamowania. Obniżenie sprawności wykonawczych towarzyszy takim zaburzeniom, jak m.in.: zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD),  zaburzenia zachowania, depresja, zaburzenia obsesyjno -kompulsyjne, schizofrenia, zaburzenia uczenia się (w szczególności dyskalkulia). Narzędzie rekomendowane w psychologicznej, funkcjonalnej diagnozie ww. zaburzeń oraz gotowości szkolnej. SKD składa się z dwóch wersji (standardowa i równoległa), co umożliwia częste badanie dziecka, kluczowe w ocenie postępów terapeutycznych. Narzędzie jest przeznaczone dla psychologów i nie wymaga szkolenia. 

Narzędzie jest oparte na założeniach modelu biopsychospołecznego. Narzędzie wspiera diagnozę kliniczną oraz edukacyjną opartą na klasyfikacjach ICD-11 oraz ICF. 

Bateria przeznaczona jest do psychologicznej i pedagogicznej diagnozy rozwojowych (specyficznych) zaburzeń czytania (dysleksja) u uczniów w wieku 6-18 lat. Opiera się na najbardziej aktualnych standardach diagnozy dysleksji (deficyty fonologiczne oraz w zakresie tempa nazywania). Jest przeznaczona do opisu mocnych i słabych stron w zakresie funkcji poznawczych ważnych w procesie uczenia się. Na tej podstawie można wnioskować, jak konkretne deficyty mogą warunkować trudności w rozwijaniu konkretnych kompetencji. Narzędzie – ze względu na konstrukcję, zakres badanych funkcji i umiejętności oraz leżące u jego podstaw podstawy teoretyczne – stanowi doskonałe uzupełnienie badania inteligencji Skalą Inteligencji Stanford- Binet 5 w procesie kompleksowej oceny przyczyn trudności szkolnych. Z tego powodu jest rekomendowane w diagnozie rozwojowych zaburzeń uczenia się, w szczególności dysleksji rozwojowej. Uzyskane wyniki mogą również pomóc w różnicowaniu, czy obserwowane trudności wynikają z deficytów wybranych funkcji poznawczych (deficytów fonologicznych typowych dla dysleksji, czy np. współwystępujących niekiedy z dysleksją trudności wzrokowo-przestrzennych), czy też u ich podłoża leżą czynniki pozapoznawcze, np. środowiskowe bądź emocjonalno-motywacyjne.

Konstrukcja prezentowanego narzędzia sprawia, że może ono być stosowane w wielu kontekstach, zarówno w ramach systemu edukacji, jak i w ochronie zdrowia. Szeroki zakres grup wiekowych objętych narzędziem oraz wielość wskaźników pozwalają również na użycie narzędzia w badaniach naukowych.

Specjalistyczna bateria diagnozy zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych (SB6/18) składa się z 18 podskal zgrupowanych w sześć skal:

I. Przetwarzanie wzrokowo-przestrzenne

II. Przetwarzanie słuchowo-językowe (fonologia)

III. Tempo przetwarzania

IV. Pamięć długotrwała

V. Wiedza

VI. Czytanie i pisanie

Bateria pozwala również wyliczyć wynik globalny - iloraz zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych IZPUS, który istotnie różnicuje uczniów z dysleksją oraz z niepełnosprawnością intelektualną na tle populacji ogólnej. 

Narzędziem mogą posługiwać się zarówno psycholodzy jak i pedagodzy po przejściu specjalistycznego szkolenia kwalifikacyjnego. Diagności posiadający uprawnienia na tzw. gdańskie baterie testów (7/9, 10/12, 13/15, 16+) posiadają automatycznie uprawnienia do posługiwania się Baterią SB6/18. 

Narzędzie jest oparte na założeniach modelu biopsychospołecznego i umożliwia funkcjonalną diagnozę kompetencji poznawczych oraz kompetencji komunikacyjnych (czytanie i pisanie). Wspiera diagnozę kliniczną oraz edukacyjną opartą na klasyfikacjach ICD-11 oraz ICF.

Kompetencje pracowników są obecnie kluczowym elementem w zarządzaniu organizacjami. Sprawne zarządzanie w oparciu o kompetencje wymaga jednak odpowiednich narzędzi i metod. System Profilowania Kompetencji PROFILSET^® to rozwiązanie, które wychodzi naprzeciw tym potrzebom. PROFILSET^® składa się z kompleksowego modelu uniwersalnych kompetencji, zestawu kart wykorzystywanych w tworzeniu kompetencyjnych opisów stanowisk i diagnozowaniu kompetentnego działania pracowników, a także katalogów wskazówek na temat znaczenia i możliwości rozwoju zdefiniowanych kompetencji. PROFILSET^® jest zestawem narzędzi opracowanym na podstawie wieloletnich badań naukowych a także bogatych doświadczeń autorów w realizacji projektów oceny i rozwoju pracowników, przeprowadzonych dla wielu organizacji.

Narzędzie TECHNOSTRES składa się z zestawu skal do pomiaru sposobu postrzegania technologii. Są to:

• Skala Postaw wobec ICT
• Skala Postrzeganego Technostresu(6 wersji arkuszy do diagnozy technostresu związanego z użytkowaniem nowych lub znanych technologii, stosowanych w trzech podstawowych obszarach funkcjonowania: pracy, edukacji, życiu prywatnym)

Skale zostały zaprojektowane tak, aby w sposób wygodny i szybki zmierzyć zarówno indywidualne nastawienie konkretnego pracownika lub ucznia do technologii, jak i przeciętne nasilenie tych postaw w całym zespole (klasie) lub organizacji (szkole). Wiedza pozyskana za pomocą skal pomiaru postaw wobec technologii może zostać wykorzystana do zaprojektowania środowiska pracy lub edukacji, które pozwolą na zredukowanie technostresu oraz zwiększenie efektywności nabywania kompetencji posługiwania się nowymi technologiami. Wyniki diagnozy postaw wobec ICT i technostresu mają znaczenie na poziomie indywidualnym oraz organizacyjnym. Pracownicy/uczniowie, którzy gorzej adaptują się do konieczności uczenia się nowych technologii, są narażeni na stres i wiążące się z nim konsekwencje zdrowotne, niższą efektywność wykonywania zadań, a nawet wykluczenie z procesu edukacji lub rynku pracy.

• autorzy: M. Olech, P. Jurek
• sposób pracy: indywidualne i grupowe
• diagnozowany obszar: postawy wobec technologii, stres wynikający z użytkowania technologii w różnych obszarach funkcjonowania
• rekomendacja: zarządzanie zasobami ludzkimi (badanie opinii pracowników); doradztwo (diagnoza uciążliwości technologii w szkole, pracy lub życiu prywatnym; diagnoza trudności dostosowania się do zmian technologicznych w codziennym życiu)
• użytkownicy: specjaliści (psycholodzy, pedagodzy, nauczyciele, pracownicy HR, trenerzy, coachowie, doradcy zawodowi) 
• w zestawie: podręcznik, nielimitowany dostęp do 7 typów arkuszy diagnozy (pliki PDF do pobrania ze strony www po wprowadzeniu hasła)

Technologie informacyjno-komunikacyjne (w skrócie ICT) to wszystkie media komunikacyjne (np. Internet, telefonia komórkowa), media umożliwiające zapis informacji (np. pamięci przenośne, dyski twarde, dyski CD/DVD), sprzęty umożliwiające przetwarzanie informacji (np. komputery osobiste, komórki, tablety), a także wszelkie aplikacje informatyczne i systemy IT (np. TikTok, Snapchat, Spotify, Skype, Facebook, Booksy, Netflix) umożliwiające realizację różnych usług dzięki przetwarzaniu i przesyłaniu danych. Wraz z rozpowszechnieniem urządzeń mobilnych oraz technologii komunikacji bezprzewodowej życie zdecydowanej większości ludzi uległo – i nadal ulega – dramatycznej zmianie. Wraz ze wzrostem znaczenia technologii dla jakości naszego życia wzrasta potrzeba diagnozowania nastawienia osób wobec technologii oraz postrzeganego stresu związanego z jej użytkowaniem. Zestaw skal TECHNOSTRES odpowiada na tę potrzebę.

Skala Postaw wobec ICT pozwala zmierzyć cztery podstawowe aspekty nastawienia wobec ICT:

• przekonania o użyteczności ICT
• przekonania o atrakcyjności ICT
• przekonania o (braku) szkodliwości ICT
• poczucie własnej skuteczności posługiwania się ICT

Skale Postrzeganego Technostresu(6 wersji) mierzą trzy podstawowe stresory związane z użytkowaniem technologii w różnych obszarach życia:

• przeciążenie technologią
• złożoność technologii
• zagrożenie technologią

Test jest przeznaczony do diagnozy umiejętności czytania głośnego uczniów kończących pierwszy rok nauki czytania. Test przeznaczony jest do badań indywidualnych. Umożliwia diagnozę poziomu umiejętności czytania rozumianej jako tempo, technika i poprawność czytania głośnego. Pozwala również na ocenę poziomu rozumienia czytanego tekstu. Test, wraz ze Skalą Ryzyka Dysleksji M. Bogdanowicz, zalecany w przypadku przesiewowych badań pod kątem diagnozy specyficznych trudności w czytaniu, zarówno w warunkach szkolnych jak i w poradniach psychologiczno-pedagogicznych.

Zestaw testowy zawiera wzorcowe arkusze do samodzielnego kserowania w nieograniczonej liczbie egzemplarzy (cena testu obejmuje licencję na nieograniczone kserowanie arkuszy na potrzeby placówki).

• autorzy: Barbara Gawda, Ewa M. Szepietowska
• kategoria narzędzia: TP
• sposób badania: badanie indywidualne
• diagnozowany obszar: płynność słowna
• grupa wiekowa: 18+
• użytkownicy: psycholodzy
• wydanie: pierwsze (2021)

Test Fluencji Słownej (TFS) jest prostym, krótkim narzędziem składającym się z pięciu zadań podstawowych oraz dwóch zadań dodatkowych. TFS jest przeznaczony do badania osób dorosłych i został zwalidowany w grupie 2367 osób (w tym 598 osób z różnych grup klinicznych). Test Fluencji Słownej charakteryzuje się wysoką rzetelnością. Jest także trafnym i czułym narzędziem do pomiaru funkcji poznawczych; pozwala na zróżnicowanie zarówno znaczących, jak i subtelnych deficytów w zakresie szeregu funkcji, takich jak: uwaga, pamięć semantyczna, pamięć robocza, funkcje wykonawcze, myślenie abstrakcyjne czy inteligencja werbalna.

Narzędzie składa się z podręcznika i kompletu protokołów badania (25 szt.)

TKK jest testem badającym kompetencję/sprawność językową i komunikacyjną. Pozwala na globalną ocenę: 1. rozumienia tekstu, 2. słownika i słowotwórstwa, 3. gramatyki, 4. umiejętności korygowania błędów semantycznych i gramatycznych, 5. tworzenia aktów mowy w sytuacjach oficjalnych i nieoficjalnych, 6. umiejętności konwersacyjnych. Jest przeznaczony do badania dzieci szkolnych w wieku 7–15 lat. Umożliwia wykreślenie profilu kompetencji komunikacyjnej dziecka, który stanowi podstawę postępowania stymulacyjno-terapeutycznego. Procedura badania jest dostosowana do wieku dziecka. Badania towarzyszące normalizacji wskazują na wysoką rzetelność i trafność TKK.

Narzędzie jest oparte na założeniach modelu biopsychospołecznego i umożliwia funkcjonalną diagnozę zachowań komunikacyjnych (w ujęciu modelu BPS obejmuje czynniki: psychiczny, społeczny). Narzędzie wspiera diagnozę kliniczną oraz edukacyjną opartą na klasyfikacjach ICD-11 oraz ICF. 

Test Uczenia się i Pamięci TOMAL-2 jest narzędziem pozwalającym ocenić poziom funkcjonowania różnych obszarów pamięci oraz wskazać na obecność ewentualnych deficytów lub prawdopodobnych uszkodzeń na poziomie neurologicznym. Narzędzie to ma szerokie zastosowanie zarówno w diagnozie uczniów z trudnościami w uczeniu się jak i w diagnozie dorosłych, u których obserwuje się zaburzenia pamięci. Uzyskane wyniki pozwalają na stworzenie profilu funkcjonowania poszczególnych obszarów pamięci, czynników złożonych, deficytów w koncentracji uwagi, a także obliczenie współczynnika uczenia się. Na podstawie analizy danych uzyskanych w badaniu specjaliści mogą zaprojektować oddziaływania interwencyjne, a kolejne badania umożliwiają weryfikację skuteczności podjętej terapii.

Test Relacji Rodzinnych służy do badania dzieci w wieku 6–14 lat, przy czym uwzględniono w nim wersję dla dzieci młodszych (6–9 lat) i wersję dla dzieci starszych (10–14 lat). Narzędzie pozwala uzyskać informacje o formie relacji w rodzinie (struktura rodziny) oraz jakości relacji pomiędzy jej członkami (stosunki uczuciowe w rodzinie). Badanie składa się z dwóch części, z których każda może być również przeprowadzona niezależnie – uzyskujemy wówczas informacje o jednym z aspektów funkcjonowania rodziny (forma lub jakość relacji). Badanie indywidualne przeprowadzane Testem Relacji Rodzinnych może być wykorzystywane w diagnostyce. Badanie grupowe natomiast, w którym bierze udział cała rodzina, budując model rodziny i określając jego strukturę (tylko I część badania), stanowić może narzędzie wykorzystywane w terapii rodzinnej do obserwacji relacji, komunikacji, procesu podejmowania decyzji i rozwiązywania konfliktów, a także do oceny efektywności procesu terapeutycznego.

Test składa się z zestawu figurek symbolizujących członków rodziny, zestawu wiadomości SMS (komunikatów wysyłanych poszczególnym członkom rodziny), dwóch "smartfonów" z których dziecko wysyła wiadomości, planszy służącej do rozmieszczenia poszczególnych osób oraz klocków, służących do oznaczania hierarchii w rodzinie. Zestaw testowy zawiera ponadto podręcznik oraz protokoły badania. 

Uczenie się słuchowe jest jedną z bardziej znaczących kompetencji wykorzystywanych w procesie edukacji dzieci. Jak wskazują badania, warunkuje ona nie tylko nabywanie wiedzy, ale również zachowanie dziecka w szkole. Pozwala ono na aktywne uczestnictwo w zajęciach lekcyjnych, korzystanie z materiału opracowywanego na lekcjach, ale również na budowanie prawidłowych relacji interpersonalnych. Ocena słuchowego uczenia się pozwala nie tylko na wsparcie diagnozy przyczyn niepowodzeń szkolnych, lecz także wspiera planowanie oddziaływań terapeutycznych i dydaktycznych. Prezentowane narzędzie pozwala na psychometryczną ocenę procesu uczenia się, jak i na jakościową ocenę przebiegu tego procesu. Autorki założyły, iż istotne w procesie diagnozy funkcjonalnej jest nie tyko ustalenie poziomu uczenia się słuchowego. Warto zwrócić uwagę również na dynamikę, jakość oraz zastosowane techniki czy strategie pamięciowe. Zaleca się stosowanie prezentowanego testu podczas diagnostyki funkcjonalnej trudności szkolnych, trudności z zachowaniem czy trudności w zakresie nawiązywania prawidłowych relacji interpersonalnych. Pozwala on na kompleksową ocenę procesu uczenia się słuchowego.

• autorzy: Bartosz M. Radtke, Urszula Sajewicz-Radtke, Paweł Jurek, Michał Olech, Elżbieta Karpińska
• kategoria narzędzia: TP
• sposób badania: badanie indywidualne
• diagnozowany obszar: diagnoza nastawienia do nauki
• grupa wiekowa: 14;00-19;11(30)
• użytkownicy: psycholodzy, psychoterapeuci, pedagodzy z wykształceniem podyplomowym w zakresie psychologii edukacji, psychologii dzieci i młodzieży, psychologii wspomagania rozwoju dzieci i młodzieży, psychologii klinicznej; doradcy zawodowi
• w zestawie: podręcznik, komplet protokołów, klucze

WKN to narzędzie mierzące siedem kluczowych obszarów nastawienia i sposobu myślenia, które wspierają skuteczne działanie, oraz trzy obszary utrudniające uczniom osiąganie wyznaczonych celów.

• Obszary wspierające skuteczne działanie:
  1. Poczucie samokontroli
  2. Ocena własnego potencjału
  3. Poczucie własnej skuteczności
  4. Motywacja osiągnięć
  5. Otwartość poznawcza
  6. Pozytywność
  7. Wewnętrzne umiejscowienie kontroli

• Obszary utrudniające osiąganie celów:
  1. Zewnętrzne umiejscowienie kontroli
  2. Uleganie emocjom
  3. Przekonania ograniczające rozwój

Kwestionariusz ten znajduje zastosowanie w diagnozie zarówno indywidualnej, jak i grupowej. W diagnozie indywidualnej służy do oceny przyczyn trudności w nauce, gdy nie wynikają one z czynników poznawczych a mogą mieć charakter emocjonalno-motywacyjny.

Uzyskany profil wyników umożliwia zaplanowanie oddziaływań terapeutycznych oraz określenie rodzaju niezbędnego wsparcia psychologicznego. Wykorzystanie go w diagnozie zespołu klasowego pozwala zidentyfikować te przekonania uczniów, które stanowią przeszkodę w budowaniu ich zaangażowania w naukę szkolną i rozwijania pożądanych kompetencji. Wiedza na ten temat umożliwia trafne i precyzyjne określenie działań z zakresu pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

WKN znajduje również zastosowanie w doradztwie edukacyjno-zawodowym. Narzędzie w rękach doświadczonego doradcy może stanowić istotną pomoc w procesie planowania dalszej edukacji i kariery zawodowej.

Narzędzie jest oparte na założeniach modelu biopsychospołecznego (w ujęciu modelu BPS obejmuje czynniki: psychiczny, społeczny). Narzędzie wspiera diagnozę kliniczną oraz edukacyjną opartą na klasyfikacjach ICD-11 oraz ICF.  

• autorzy: Urszula Sajewicz-Radtke, Bartosz M. Radtke
• kategoria narzędzia: NK
• sposób badania: badanie indywidualne
• diagnozowany obszar: lęk separacyjny, lęk społeczny, lęk uogólniony, mutyzm wybiórczy, reaktywne zaburzenia przywiązania, tiki i inne zaburzenia obsesyjne, Zespół Touretta, zaburzenia adaptacyjne, zaburzenia obsesyjno-kompulsywne, zaburzenia selektywności przywiązania, przedłużająca się żałoba, Zespół stresu pourazowego
• zakres wiekowy: od urodzenia do 5. roku życia
• użytkownicy: psycholodzy, psychiatrzy

• autorka: dr Urszula Sajewicz-Radtke
• kategoria narzędzia: NK
• sposób badania: badanie indywidualne
• diagnozowany obszar: Zespół Nadpobudliwości Psychoruchowej, autyzm, depresja, nadmierna płaczliwość, przejadanie się, atypowe zaburzenia jedzenia, utrata łaknienia, rozwojowe zaburzenia koordynacji, zaburzenia snu, zaburzenia kontroli złości i agresji we wczesnym dzieciństwie, zaburzenia rozwoju mowy i języka
• zakres wiekowy: od urodzenia do 5. roku życia
• użytkownicy: psycholodzy, pedagodzy diagności (we współpracy z psychologami), lekarze